Rodzicom przysługuje prawo do osobistej styczności z dzieckiem, jest ono ich prawem osobistym i niezależnym od władzy rodzicielskiej. Przysługuje rodzicom, mimo pozbawienia ich władzy rodzicielskiej, jej zawieszenia lub ograniczenia. Jak Sąd Najwyższy słusznie zauważył:

„zaspokajanie naturalnej i podstawowej potrzeby dziecka styczności z rodzicami stanowi element starań rodziców o sprawy dziecka (pieczy). Przez utrzymywanie styczności osobistej z dzieckiem rodzice zapewniają mu poczucie bezpieczeństwa oraz uczestniczą w jego wychowaniu. Codzienne, osobiste kontakty z dzieckiem pozwalają rodzicom poznać potrzeby dziecka, a w konsekwencji należycie troszczyć się o nie i jego wychowanie. Utrzymywanie osobistej styczności z dzieckiem, warunkujące prawidłowość działań wychowawczych jest więc niezbędne dla właściwego wykonywania władzy rodzicielskiej. W takim zakresie oraz w zakresie, w jakim osobiste kontakty stanowią obiektywną potrzebę dziecka, utrzymywanie osobistej styczności z dzieckiem jest obowiązkiem rodziców, który należy do normatywnych składników władzy rodzicielskiej. Zakres zachowania rodziców sprawujących pieczę nad dzieckiem nie wykracza w odniesieniu do ich kontaktów osobistych z dzieckiem poza jej ramy”.

Wyjątkowo może jednak zdarzyć się, że Sąd orzeknie zakaz kontaktów jako najsurowszy środek stosowany tylko w przypadku poważnego zagrożenia lub naruszenia dobra dziecka.  

Kiedy tak się dzieje?

Zakaz osobistej styczności rodzica z dzieckiem może być orzeczony zarówno w trybie postępowania zabezpieczającego (na czas trwania procesu o rozwód, ma wówczas charakter tymczasowy), jak również w wyroku kończącym proces rozwodowy.

Przesłanką zakazania rodzicom osobistej styczności z dzieckiem oraz jej ograniczenia jest dobro dziecka; orzeczenie takie może być wydane tylko w interesie dziecka. Przesłanka ta jest spełniona w szczególności, gdy osobista styczność rodzica z dzieckiem może zagrażać jego życiu, zdrowiu, prawidłowemu rozwojowi, bezpieczeństwu, prowadzić do jego demoralizacji, do kształtowania u niego postaw aspołecznych, a także postawy wrogości względem drugiego rodzica. Ustawodawca użył w przepisie art. 113 § 1 k.r.o. sformułowania  “sąd zakaże rodzicom” , co oznacza obowiązek wydania orzeczenia zakazującego lub ograniczającego osobistą styczność, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Są to jednak sytuacje wyjątkowe, a sąd nie może działać „z automatu”, a powinien dokonać oceny, czy zagrożenie dobra dziecka jest na tyle poważne, by sięgnąć po najsurowszy środek w postaci zakazu kontaktów rodzica z dzieckiem.

Jakie więc przypadki mogą pociągać za sobą orzeczenie zakazu kontaktów rodzica z dzieckiem?

  • popełnienie przestępstwa na szkodę dziecka (np. molestowania seksualnego)
  • nakłanianie dziecka przez rodzica do popełnienia przestępstwa

Jaki jest zakres zakazu osobistej styczności z dzieckiem?

Zakaz osobistej styczności z dzieckiem w rozumieniu art. 113§1 k.r.o. może obejmować nie tylko widywanie się z dzieckiem, ale i wszelkie inne z nim kontakty np. listowane, telefoniczne, czy też podejmowane drogą elektroniczna. Zakaz taki nie jest ograniczony z góry co do czasu jego trwania.

Sąd może przywrócić możliwość widywania się z dzieckiem, jeżeli ustaną przyczyny, które były podstawą do wydania zakazu osobistej styczności.

Jak wygląda procedura?

Aby odebrać rodzicowi (rodzicom) możliwość utrzymywania osobistych kontaktów z dzieckiem niezbędnym jest złożenie wniosku o orzeczenie zakazu osobistej styczności rodzica z dzieckiem. Z wnioskiem wystąpić może każdy z rodziców. Wniosek należy złożyć do Sądu Rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Wniosek jest zwolniony z opłat sądowych. Należy przy tym zaznaczyć, że sąd może orzec o zakazie osobistej styczności także z urzędu.