Kodeks rodzinny i opiekuńczy w treści art. 113 § 1 wskazuje, że: Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Stąd też wielokrotnie podkreśla się, że bez względu na relacje pomiędzy rodzicami, więzi pomiędzy rodzicem i dzieckiem nie powinny być niczym zakłócone.
Ustawodawca wskazał, że kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej (art. 113 § 2 k.r.o.)

Rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, rozstanie rodziców bądź orzeczenie separacji przez Sąd wielokrotnie są początkiem ograniczania kontaktów jednego z rodziców z dzieckiem. Praktyka pokazuje, że osłabieniu ulegają relacje pomiędzy tym z rodziców, który nie sprawuje codziennej opieki nad dzieckiem. Rodzice mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów.

Co w przypadku, gdy jeden z rodziców poprzez swoje działania nie pozwala na realizację tego prawa? Roszczenie o prawo do kontaktów z dzieckiem może zostać uregulowane na kilka sposobów w tym poprzez:

  • o porozumienie między rodzicami, ugodę sądową, ugodę zawartą przed mediatorem (formy te wymagają porozumienia pomiędzy rodzicami)
  • o postanowienie bądź wyrok sądu (w przypadku braku konsensusu pomiędzy rodzicami)

W przypadku braku możliwości ugodowego rozwiązania sposobu kontaktu z dzieckiem, strona, której prawa i obowiązki nie są realizowane, może złożyć wniosek o uregulowanie/ ustalenie kontaktów z dzieckiem.

Wniosek o uregulowanie kontaktów z dzieckiem składa się do Sądu Rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania małoletniego dziecka. Oprócz podstawowych elementów takich jak wskazanie danych personalnych stron postępowania i dokonanie stosownej opłaty (w tym przypadku 100 zł) należy dokładnie określić formę i częstotliwość kontaktu z małoletnim. Należy pamiętać, że orzeczenie Sądu w tym przedmiocie będzie określało zazwyczaj kontakty na dłuższy okres. Dlatego zaleca się, aby przedmiotowy wniosek nie zawierał konkretnych dat co ułatwi później wykonywanie tego orzeczenia. I dodatkowo należy określić w jakiej formie te kontakty mają się odbywać. Jak to zrobić?

W praktyce określa się je w proponowany następujący sposób:
o prawo do kontaktów z małoletnim poza miejscem zamieszkania matki, bez jej obecności w pierwszą i w trzecią sobotę miesiąca od godziny 09.00 do godziny 13.00 a także w pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca od godziny 15.00 do godziny 13.00 oraz w drugą i czwartą środę miesiąca w godzinach od 15.00 do 18.00;
o prawo do kontaktów z małoletnim poza miejscem zamieszkania matki, bez jej obecności kontakty będą odbywać się w Dzień Ojca od godziny 16:00 do godziny 18:00, w Dzień Dziecka od godziny 16:00 do 18:00;

  • o ojciec będzie odbierał dziecko z miejsca zamieszkania matki i je do tego miejsca odwoził po odbyciu kontaktów a wszystkie kontakty bez uczestnictwa osób trzecich;
  • o w każdy czwartek poprzez komunikator internetowy od godziny 17.00 do godziny 18.00.
  • o w każdy pierwszy tydzień ferii zimowych i wakacji letnich, licząc od poniedziałku od godziny 10.00 do piątku do godziny 18.00, poza miejscem zamieszkania małoletniego, z możliwością wyjazdu krajowego z wcześniejszym poinformowaniem matki o dokładnym adresie pobytu, bez jej obecności.

Zdarzają się sytuacje, gdy pomimo prawomocnego postanowienia/ wyroku w przedmiocie uregulowania kontaktów z dzieckiem rodzic nie wykonuje sądowych nakazów i utrudnia bądź uniemożliwia kontakty z małoletnim.

Postępowanie o wykonywanie kontaktów normuje art. 598 (15) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego: Jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy, uwzględniając sytuację majątkową tej osoby, zagrozi jej nakazaniem zapłaty na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku. Jest to pierwszy etap postępowania, który zakończy się wydaniem przez sąd postanowieniem o zagrożeniu nakazaniem zapłaty.

W przypadku gdy w dalszym ciągu sytuacja związana z utrudnianiem bądź uniemożliwianiem realizacji kontaktów z dzieckiem można zastosować art. 598 (16) § 1 k.p.c.: Jeżeli osoba, której sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, nie wypełnia nadal swego obowiązku, sąd opiekuńczy nakazuje jej zapłatę należnej sumy pieniężnej, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń. Jest to drugi etap, w którym Sąd wydając postanowienie o nakazie zapłaty określonej sumy pieniężnej bierze pod uwagę sytuację finansową i możliwości zarobkowe rodzica, mając na celu zasądzenie takiej kwoty, która będzie miała charakter represyjny.

Podsumowując należy wskazać, że roszczenie o prawo do kontaktów przysługuje do momentu osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Od tego okresu dziecko może samo decydować o kontaktach z rodzicami i innymi osobami. Nadal jednak istnieje obowiązek i uprawnienie utrzymywania ze sobą kontaktów.