O tym, kim są kuratorzy, i jakie są ich zadania w procesie w dzisiejszym wpisie.

Dla wielu moich Klientów kurator to zawód czy postać dość enigmatyczna, o niejasnych kompetencjach. Niejednokrotnie wyjaśniam różnice, wskazuję zadania kuratora i oswajam Klientów z tym dodatkowym uczestnikiem postępowania, jakim jest kurator sądowy czy procesowy.

Kurator sądowy to nikt inny, jak funkcjonariusz publiczny, który działa na podstawie Ustawy o kuratorach sądowych. Do głównych zadań należy realizacja określonych przez prawo zadań o charakterze wychowawczo-resocjalizacyjnym, diagnostycznym, profilaktycznym i kontrolnym.

W praktyce z kuratorem sądowym mamy do czynienia, gdy, przykładowo, Sąd zleca przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (w sprawie rodzinnej lub w toku sprawy o rozwód bądź na zlecenie prokuratora), czy też gdy Sąd ustala kontakty rodzica z dzieckiem w obecności kuratora (najczęściej po takim kontakcie kurator sporządza sprawozdanie, które przesyła do sądu rodzinnego).

Kuratorzy sądowi są więc instytucją wspierającą sądy, „organem” pomocniczym sądu. Z mojej praktyki, najczęściej pojawiają się w sprawach rodzinnych czy rozwodowych:

– przygotowując postępowanie dowodowe (wywiad środowiskowy, który jednak nie zastępuje innych dowodów, a ma na celu wstępne rozeznanie sądu w sytuacji rodzinnej, opiekuńczo-wychowawczej, bytowej dzieci, rodziny), czy właśnie

– będąc obecni w trakcie kontaktów rodzica z dzieckiem (jak chociażby w sytuacji zagrożenia dobra dziecka, gdy w trakcie postępowania pojawiały się m.in. zarzuty przemocy domowej, i inne, wymagające obecności osoby trzeciej w postaci kuratora w czasie kontaktów).

Kuratorzy procesowi bez względu na rodzaj postępowania są powoływani zawsze przez Sąd w celu reprezentacji jednej ze stron postępowania. Postanowienie bądź zarządzenie, na podstawie których następuje powołanie, określa równocześnie zakres kurateli i stanowi źródło umocowania. Kuratora można ustanowić zarówno wobec osoby fizycznej, jak i osoby prawnej.

Najczęściej spotykam się w swojej praktyce zawodowej kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.

Kurator dla osoby fizycznej, której miejsce pobytu nie jest znane, jest ustanawiany przez Sąd na wniosek zainteresowanego w postępowaniu procesowym. Aby wprowadzić takiego uczestnika do postępowania należy uprawdopodobnić, że miejsce pobytu strony nie jest znane. Strona postępowania musi wykazać, że podejmowała działania mające na celu ustalenie miejsca zamieszkania. Przykładami takich czynności jest złożenie wniosku o wydruk z bazy PESEL, złożenie nieodebranej korespondencji kierowanej do pozwanego z adnotacją podmiotu doręczającego przesyłkę. Nie jest w tym przypadku decydujące miejsce zameldowania, a miejsce, w którym przebywa pozwany. Ustawodawca nie określił wymogów formalnych, które musi spełnić osoba- kandydat na kuratora. Doktryna jednak podziela stanowisko, że tą funkcję powinna wypełniać osoba, która posiada wykształcenie prawnicze. W praktyce Sąd najczęściej powołuje do pełnienia funkcji kuratorów pracowników danego Sądu.

W postępowaniu nieprocesowym również istnieje możliwość powołania kuratora dla zainteresowanego, którego miejsce pobytu nie jest znane, acz w tym przypadku następuje to z urzędu (art. 510 par. 2 k.p.c). Takie działanie jest poprzedzone podjęciem przez Sąd takich czynności, które mają na celu wykazanie miejsca zamieszkania uczestnika. Brak tu obowiązku uprawdopodobnienia przez stronę postępowania faktu, że nie dysponuje informacjami na temat miejsca pobytu.

Podsumowując, rola kuratora w postępowaniu sądowym zależna jest od charakteru postępowania sądowego, w którym uczestniczy. Nie można ujednolicić ich funkcji a zakres jego działania może być unormowany zarówno w przepisach prawa jak, i w orzeczeniu. Specyfika jego obowiązków będzie zależała od celu, w jakim został powołany.