Niejednokrotnie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku komplikują się. Dzieje się tak m.in. z powodu braku wiedzy o tym, kto jest spadkobiercą po zmarłym. Tymczasem, ustalenie kręgu spadkobierców jest niezbędne w celu przeprowadzenia postępowania w przedmiocie nabycia spadku. Nie zawsze spadkobierca posiada wiedzę czy on, jako jedyny dziedziczy po zmarłym, czy też inna osoba ma takie samo prawo jak on do spadku. Ustawodawca, aby rozwiązać tak problematyczną sytuację, wprowadził możliwość wezwania spadkobierców przez ogłoszenie.

Ogłoszenie sądowe jest jedną z możliwości poinformowania zainteresowanych o toczącym się postępowaniu sądowym w danej sprawie. W postępowaniu o stwierdzeniu nabycia spadku Sąd podejmuje decyzję o dokonaniu ogłoszenia, jeżeli:

  1. Żaden zgłaszający się spadkobierca nie złoży oświadczenia- zapewnienia, że nie ma innych poza nim spadkobierców dziedziczących po spadkodawcy – w takiej sytuacji Sąd obowiązkowo dokonuje ogłoszeń;
  2. Zgłaszający się spadkobierca złoży zapewnienie spadkowe. Pomimo tego Sąd, przed, którym toczy się postępowanie, uzna to za niewystarczające, jako dowód, na fakt, że nie ma innych spadkobierców, a brak jest innych dowodów potwierdzających tą okoliczność;
  3. Zgłaszający się spadkobierca złożył zapewnienie, przeprowadzono inne dowody potwierdzające tę okoliczność, a Sąd z uwagi na powzięte wątpliwości uzna to za niewystarczające dowody.

W sytuacji, o której mowa w pkt. 2 i 3 powyżej, Sąd może (ale nie musi) dokonać ogłoszeń.

Zapewnienie spadkowe to oświadczenie zgłaszającego się spadkobiercy o fakcie istnienia lub nieistnienia osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi a także o testamentach spadkodawcy. Nie może być ono złożone na piśmie bądź przez pełnomocnika. Ze względu na skutki karne ma ono charakter złożenia zeznań pod przyrzeczeniem.

Zatem, jeśli nawet nie posiadamy informacji o istnieniu innych spadkobierców Sąd posiada instrumenty prawne, które ułatwią uzyskanie takich informacji.

Ogłoszenie sądowe powinno zawierać:

1) imię, nazwisko, zawód oraz ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy;

2) datę śmierci spadkodawcy;

3) wskazanie majątku pozostałego po spadkodawcy;

4) wezwanie, aby spadkobiercy w ciągu trzech miesięcy od dnia wskazanego w ogłoszeniu zgłosili i udowodnili nabycie spadku, gdyż w przeciwnym razie mogą być pominięci w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Powyższe informacje są obowiązkowe, natomiast Sąd posiada możliwość uzupełnienia takiego ogłoszenia o informacje, które według jego opinii są niezbędne w celu wykazania wszystkich osób wchodzących w krąg spadkobierców.

Oprócz treści, ważne jest miejsce jego publikacji. Ustawodawca zobligował do publikacji takiego ogłoszenia sądowego w piśmie poczytnym na całym obszarze Państwa i podanie go publicznie do wiadomości w ostatnim miejscu zwykłego pobytu spadkodawcy na tym obszarze, w sposób w miejscu tym przyjęty.

Pismo poczytalne na całym obszarze Państwa to takie, którego rozpowszechnianie odbywa się na całym terytorium kraju w tak dużym nakładzie, który gwarantuje dotarcie do jak najszerszego kręgu odbiorców. Dodatkowo musi je charakteryzować łatwa dostępność dla czytelników, wielkonakładowość, co decyduje o jego ogólnodostępności. Gotowy tekst do publikacji przesyła się do wybranej redakcji.  Natomiast forma podania do publicznej wiadomości ogłoszenia zależna jest od przyjętych na danym terenie zwyczajów. Jednym z przykładów jest zamieszczenie ogłoszenia na słupie ogłoszeniowym, na przeznaczonej do tego tablicy, bądź wywieszenia w miejscu ogólnodostępnym na terenie urzędu gminy, miasta, dzielnicy. Ogłoszenia dokonuje się również w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

W przypadku, gdy w chwili otwarcia spadku spadkodawca będący obywatelem polskim miał ostatnie miejsce zwykłego pobytu za granicą kraju, Sąd zobligowany jest do zamieszczenia ogłoszenia sądowego we właściwej prasie zagranicznej a także podanie do publicznej wiadomości w sposób przyjęty w danym kraju.

Nieprawidłowe dokonanie ogłoszenia sądowego (np. krótszy okres publikacji, publikacja w tygodniku lokalnym, wywieszenie ogłoszenia w pokoju w rzędzie gminy, do którego dostęp mają tylko pracownicy) może wpłynąć na nieprawidłowe ustalenie kręgu spadkobierców. Może to być podstawą do uchylenia bądź zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

W każdym z wyżej wymienionych przypadków ogłoszenie musi widnieć przez 3 miesiące. Dopiero po tym okresie Sąd podejmuje dalsze czynności w postępowaniu spadkowym.

Osobiście, w swojej praktyce zawodowej, spotkałam się z następującą treścią ogłoszenia sądowego zamieszczonego w Gazecie Wyborczej, w zakładce ogłoszenia i reklamy:

„W Sądzie Rejonowym w (X)  I Wydział Cywilny toczy się postępowanie z wniosku (X) z udziałem (Y), sygn. akt I Ns (X) o otwarcie i ogłoszenie testamentu po zmarłym w miejscowości (X) w dniu (Y) panu (X), ostatnio stale zamieszkałym w (X).

Wzywa się wszystkich zainteresowanych, aby w ciągu trzech miesięcy od ukazania się ogłoszenia zgłosili się w sądzie, w którym toczy się postępowanie i udowodnili swoje prawa, gdyż w przeciwnym razie będą pominięci w tym postępowaniu”.