Wielokrotnie pojawiają się między skonfliktowanymi osobami wspólnie zajmującymi mieszkanie sformułowania: „Eksmituję Cię z domu”. Klienci zwracają się do nas z zapytaniem, czy w ogóle eksmisja małżonka ze wspólnie zajmowanego lokalu, niejednokrotnie stanowiącego wspólny majątek małżonków, jest możliwa.

Rozpocząć należy wpis od tego, że eksmisja małżonka ze wspólnie zajmowanego mieszkania może nastąpić wraz z rozwiązaniem małżeństwa przez rozwód. Istnieje również możliwość eksmisji małżonka, rozwiedzionego małżonka, innego współlokatora na podstawie Ustawy ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.

Pierwsza z wymienionych możliwości ma swoją podstawę w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, gdzie przepis art. 58 § 2 stanowi, że:

 Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka.

Który z małżonków i kiedy może złożyć pozew o eksmisję?

Każdy z małżonków może złożyć pozew o rozwód, w którym będzie mógł żądać eksmisji drugiego małżonka, istnieje również możliwość zgłoszenia takiego żądania w innym piśmie procesowym bądź ustnie do protokołu w trakcie przedmiotowego postępowania.

Uprawnionym do żądania jest ten małżonek, którego zachowanie jest prawidłowe, a eksmisja dotyczy małżonka którego rażąco naganne zachowanie uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.  Istnieje możliwość, że małżonek którego zachowanie jest uciążliwe ma prawo żądać eksmisji drugiego małżonka jeżeli z kolei zachowanie tego drugiego stwarza większe niebezpieczeństwo życia i zdrowia. Decydujący jest tu wymiar naruszenia bezpieczeństwa miru domowego. Małżonek, który wyprowadził się z zamieszkiwanego dotychczas mieszkania z powodu negatywnego zachowania współmałżonka ma prawo wystąpić z takim żądaniem.

Czym charakteryzuje się rażąco naganne zachowanie?

Nie istnieje katalog takich nagannych zachowań. Aby móc scharakteryzować takie zachowanie najlepiej przedstawić orzeczenia sądowe, które były podstawą eksmisji.

Ogólne normy zostały wskazane w Wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2014 roku: za rażąco naganne w rozumieniu art. 58 § 2 KRO może być także uznane zachowanie takiego małżonka, który dopuścił się wobec domowników czynów wypełniających znamiona strony przedmiotowej przestępstwa, ale nie popełnił przestępstwa z uwagi na stwierdzoną niepoczytalność.  (syg. akt I ACa 538/14). Aby zaistniała omawiana przesłanka w toczącym postępowaniu należy dokładnie wskazać na zachowania pozwanego, które są zagrożeniem dla życia i zdrowia domowników. Zmiana zachowania pozwanego skutkująca spokojem i bezpieczeństwem do strony powodowej wyłącza możliwość udzielenia ochrony domownikom na podstawie art. 58 § 2 KRO.

Do katalogu takich zachowań należy zaliczyć:  ciągłe wywoływanie awantur, zachowanie spowodowane nadużywaniem alkoholu bądź innych substancji psychotropowych, dopuszczenie się aktów przemocy wobec domowników w tym dzieci, stanowiących zagrożenie dla zdrowia i życia, naruszanie spokoju i miru domowego. Rażąco naganne zachowanie wobec dzieci, innych współdomowników jest również podstawą do żądania eksmisji. Będą to również inne czynności, które będą wypełniały znamiona przestępstwa.

Tytuł prawny do mieszkania a prawo do żądania eksmisji

Wspólne mieszkanie z którego ma zostać dokonana eksmisja nie może należeć do majątku osobistego majątku małżonka, który ma zostać eksmitowany. Dodatkowo nie może być ono przydzielone w związku z pełnioną funkcją przez tego małżonka. (Przykładem są tutaj lokale mieszkalne przydzielone w związku z pełnieniem funkcji w służbach mundurowych).

 

Dopuszcza się żądanie eksmisji z wspólnego mieszkania, którego własność przysługuje obydwojgu małżonkom wynikającym z łączącego ich ustroju wspólności majątkowej, współwłasności, ograniczonego prawa rzeczowego, stosunku najmu. (II Wytycznych SN z 1978 r.).

Sąd Najwyższy podkreślił, przy okazji analizy art. 53 § 2 zd. 2 Kro: żaden bowiem z obowiązujących przepisów prawa cywilnego nie uzasadnia dopuszczalności żądania eksmisji właściciela mieszkania przez osobę, której do przedmiotu żądania nie przysługuje jakikolwiek tytuł prawny.

Po uprawomocnieniu wyroku rozwodowego w którym orzeczono eksmisję, małżonek traci prawo do zamieszkiwania wspólnego mieszkania i w trybie egzekucji sądowej może nastąpić wykonanie wyroku.

Druga możliwość eksmisji małżonka jest przewidziana w art. 13 ust 2 podstawie Ustawy ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Analogicznie do rozwiązania przedstawionego powyżej przesłanką żądania jest rażąco naganne postępowanie uniemożliwiające wspólne zamieszkiwanie. Zachowanie to można scharakteryzować przesłankami powyżej wskazanymi. Również w tym przypadku tytuł prawny do przedmiotowego mieszkania ma znaczenie bowiem nie można żądać eksmisji osoby której mieszkanie należy do majątku własnego. Różnicą pomiędzy tymi dwoma rozwiązaniami jest czas złożenia żądania w przedmiocie eksmisji. W pierwszym przypadku wniosek taki należy zgłosić w trakcie postępowania o rozwód, natomiast w drugim przypadku pozew o eksmisję nie jest ograniczony terminem.

Można go złożyć również po orzeczeniu rozwiązania małżeństwa przez rozwód.